VIŠKOVI OD DESETOG VEKA

Stočarstvo je, pored ratarstva, bilo jedna od osnovnih delatnosti slovensko-srpskih plemena u srednjoj Labi, zapadno od Odre, gde su doseljena u šestom veku, u prvom redu iz današnje Poljske. U to vreme stvaralo se i razvijalo izmeðu Sale i Bobre/Nise etničko ujedinjenje srpskih plemena, koja su se u toku daljeg kulturnog i političkog razvoja brzo diferencirala i oko 850. g. sastojala od više plemena.

Od stočarstva i ratarstva većina ovih plemena, koja su kasnije nazvana Lužički Srbi, crpla je već u najstarije vreme potrebna sredstva za život. Napredak tih delatnosti znatno je doprineo ekonomskom i socijalnom razvoju plemena, naročito na stvaranje društvenog viška, na razvoj zanatstva. Stočarstvo i ratarstvo bilo je od direktnog uticaja i na političku moć ili slabost plemenske aristokratije i kulturne tradicije seoskog stanovništva.

Meðu arheološkim nalazima iz najstarijeg vremena nalaze se gvozdena rala, srpovi, pšenica, kosti domaćih životinja svih vrsta. Tako su stanovnici nekadašnje naseobine i utvrðenja Tornov, srez Kalava, već u VI-VII veku gajili pšenicu, raž, ovas i lan. Poznavali su sve vrste srednjovekovne domaće stoke.

Poznate su bile jesenje i proletnje setve. Od XI veka vladao je dvopoljni poljoprivredni sistem. Ratari su sejali pšenicu, ječam, raž i proso. Setve su donosile dve ili tri žetve.

Stočarstvo je činilo drugi značajan stub proizvodnje. Ono je, od najstarijih vremena, snabdevalo mesom u dovoljnoj meri većinu stanovništva sela i utvrðenja. Meðu vrstama domaće stoke na prvom mestu gajile su se krave i svinje, zatim ovce, koze i konji.

Meðu dažbinama srpskih plemena u X veku česti su porezi i desetak od stoke. Tadašnja stoka, u poreðenju sa današnjom, bila je manja i lakša. Zaklana svinja težila je najviše centu i po.

Stočarstvo je stanovništvu garantovalo ishranu mesom, snabdevanje mlekom, kao i obradu polja. U zapregu su se uprezali naročito volovi. Jednom rečju, proizvodnja žita i stočarstvo bili su u ovim vekovima važan faktor diferencijacije stanovništva i klasnog raslojavanja društva.

Uporedo s daljim razvojem ratarstva i stočarstva, zanatstva i trgovine nastajali su u VIII-IX veku uz centre ekonomske i političke moći kneževa i župana prva podgraða sa zanatlijskim naseobinama. Takvi ranogradski centri bili su uz gradove Cernig (Zornig), Holm, Tauha (Taucha) kod Lajpciga, Altenburg, Ljubuša (Liubusua) kod Lukova i uz utvrðenje Budišin.

U svemu može se konstatovati da su srpska plemena od VI do X veka dostigla u seoskoj privredi i zanatstvu visok nivo. To važi naročito za neka plemena, kao Lužičane, Glomače i Milčane, koja su imala naprednu materijalnu kulturu.

Verovatno su u X veku bogatiji ratari i stočari, konjanici i seoske starešine imali više žita i domaće stoke, tako da su mogli od toga davati na zajam, za iduću žetvu.

Ekspanzija nemačkog feudalnog plemstva, na istok, prekinula je u X veku ovaj originalni ranogradski razvoj. Srpska plemena preuredila su se i postepeno pretvorila u grofovije i markgrofovije.

Ratovi, izmeðu pripadnika i protivnika cara i rimske reformne struje, voðeni na srpskoj teritoriji, ovde kao i u drugim delovima Nemačke, bili su štetni naročito za ratare i zanatlije. Plemići su pustošili seljacima njive, klali ratarima stoku, palili dvorove i sela, terali stanovništvo iz njihove domovine...